Η ιστορία της πόλης της Κορίνθου

Η Κόρινθος (Νέα) οφείλει την δημιουργία της σε ένα καταστρεπτικό σεισμό που συνέβη τον Φεβρουάριο του 1858 και ο οποίος έπληξε κυρίως την Κόρινθο και το Καλαμάκι που καταστράφησαν πλήρως. Σοβαρές ζημιές έπαθαν τα Εξαμίλια, το Χιλιομόδι, η Κουρτέσα, το Περιγιάλι και το Ασίζι. Μετά τον καταστροφικό αυτόν σεισμό, εξακολούθησαν, με διαλείμματα, νύχτα και ημέρα και άλλοι, μικροσεισμοί, άλλοτε ισχυρότεροι, άλλοτε ασθενέστεροι και άλλοτε μόλις αισθητοί. Η διεύθυνση αυτών ήταν τη μία πλάγια, την άλλη κάθετη, ή ακουγόταν “απλός του εδάφους μόνον τρόμος”.
Όλοι, σχεδόν, οι κάτοικοι, απέδιδαν την προέλευση των βόμβων και τη διεύθυνση των σεισμών, στα θειούχα βουνά, που βρίσκονται δυτικά του Καλαμακίου, στο Σουσάκι, όμως εκθέσεις που συνέταξαν τρεις ειδικοί “θειωρύχοι”, οι οποίοι ήλθαν προς τούτο από τη Νεάπολη της Ιταλίας, βεβαίωναν ότι, οι λόφοι αυτοί, δεν αποτελούνταν από θείο, αλλά από τέφρα ηφαιστείου. Και εκεί αποδόθηκε η αιτιατών σεισμών αυτών.
Οι σεισμοί έγιναν, ταυτόχρονα, αισθητοί στο Ναύπλιο, στη Ναύπακτο, στην Πάτρα, στη Σύρο, στην Αθήνα, στην Χαλκίδα, ίσως και πιο μακριά.
Οι νεκροί ήσαν οκτώ, καταπλακωμένοι στα ερείπια της Κορίνθου, τέσσερις στο Καλαμάκι, τρεις σ’ ένα σπήλαιο των Εξαμιλίων, τρεις στο Περιγιάλι και ένας στο Αζίζι.
Για την αντιμετώπιση των ζημιών και των αναγκών των σεισμοπλήκτων, με Β.Δ.
της 12.2.1858 συνεστήθησαν στη χώρα και στο εξωτερικό επιτροπές συλλογής χρηματικών εισφορών. Πρώτο μέτρο προστασίας των σεισμοπλήκτων, υπήρξε η ψήφιση του νόμου ΥΜΣΤ της 6 (18) Μαρτίου 1858 “περί χορηγήσεως χρηματικής βοηθείας 50.000 δραχμών εις τους υπό του σεισμού παθόντας Κορινθίους”, η οποία βοήθεια ενισχύθηκε με έκτακτες πιστώσεις δραχμών 10.000 τον Δεκέμβριο 1861 και δραχμών 20.000 τον Ιανουάριο 1862 (νόμοι ΨΘ’ και ΨΙΕΊ 862). Συγχρόνως λήφθηκε η απόφαση για μεταφορά του χωριού της Παλαιάς Κορίνθου σε νέα θέση.
Η κυβέρνηση απέστειλε Έλληνες μηχανικούς, τους οποίους συνόδευε και ο Γάλλος μηχανικός Π.Ε. Ντανιέλ για να επιλέξουν την τοποθεσία της νέας πόλεως. Η τεχνική επιτροπή, μαζί με τις αρχές της Κορίνθου, εξέτασαν διάφορες θέσεις, για την ανοικοδόμηση της νέας πόλεως. Μεταξύ των θέσεων αυτών ήσαν και οι τοποθεσίες “Πουρνερί” και “Διαβατίκι” της Παλαιάς Κορίθου Τελικά επιλέγη η θέση “Σχοινιάς” στον Κορινθιακό κόλπο ανατολικά του αρχαίου λιμένα του Λεχαίου. Το σχέδιο και τη νέα θέση δέχθηκαν και οι Αρχές της Κορίνθου, “συμμορφούμενοι προς την κοινώς εκφραζόμενην ιδέαν”. Ο χώρος αυτός κρίθηκε καταλληλότερος από κάθε άλλον “ως προς την υγείαν και την μέλλουσαν εμπορικήν και βιομηχανική των κατοίκων πρόοδον”.
Η επιτροπή για την εξακρίβωση της αξίας των ιδιοκτήτων οικοπέδων στην Παλαιά Κόρινθο και στα Εξαμίλια, συγκροτήθηκε από τον νομάρχη Αργολιδοκορινθίας Γ. Ροντόπουλο, τον ταγματάρχη μηχανικού Δημ. Γεωργίου και τον έφορο Κορινθίας Ν.Γ. Νικολόπουλο (ΦΕΚ, 15/1858). Η ίδια επιτροπή μερίμνησε για την εφαρμογή των νόμων “Περί Συνοικισμού των Κορινθίων”, ενώ η επιτροπή για την εκτίμηση των ζημιών από τους σεισμούς, συγκροτήθηκε από τον Γ. Ροντόπουλο, Δ. Γεωργίου και Φ. Δούπνιτζ, γεωμέτρη Α’ τάξεως.
Κατά μήνα Ιούνιο 1857, « επί της εν τω Ισθμώ, παρά το Πελοποννησιακόν τείχος θέσεως Σκοινιάς” του χωρίου Κάτω Εξαμιλίων είχαν κατακυρωθεί μετά “πεισματωδεστάτην” δημο-πρασία, αντί δραχμών 50 κατά στρέμμα και με Φαλαγγίτικο γραμμάτιο στον Ιωάννη Α. Πολυχρονιάδη, εβδομήντα τρία στρέμματα εθνικής γης, εκδοθέντος προς τούτο του υπ’ αριθμ. 4802/10.12.1857 παραχωρητηρίου του υπουργείου των Οικονομικών, που έχει μεταγραφεί στον τόμο 1 και αριθμό 92 των βιβλίων μεταγραφών του δήμου Κορινθίων, επ’ ονόματι του », χωρίς ο δικαιούχος, όπως φαίνεται, να έχει, μέχρι τουλάχιστον του Μαρτίου του 1858, εγκατασταθεί στα ακίνητα αυτά.
Μόλις συνέβησαν, όμως, τα γεγονότα του σεισμού του 1858, διαδόθηκε η φήμη, που σχολιάστηκε με πολλούς τρόπους, ότι τα ακίνητα αυτά, παραχωρήθηκαν στον Ι.Α. Πολυχρονιάδη, όχι με δημοπρασία πριν από τους σεισμούς, αλλά χαριστικώς μετά τους σεισμούς, πράγμα, που εξόργισε τους σεισμόπληκτους. Ο ιδιοκτήτης της γης αυτής, διέψευσε όλα αυτά και ζήτησε από την κυβέρνηση να μην περιληφθεί η ιδιοκτησία του αυτή στο σχέδιο της νέας πόλεως Κορίνθου, διότι στη θέση “υπήρχεν ικανή έκτασις εθνικής γης δια να λάβωσιν δωρεάν τ’ αναγκαία οικόπεδα πάντες οι επιθυμούντες να συνοικισθώσιν εκεί”, ενώ η ιδιοκτησία του, νομικά, δεν μπορούσε να δοθεί σε σεισμόπληκτους.
Έτσι, προέκυψε ζήτημα, αν μπορούσαν να απαλλοτριωθούν αναγκαστικώς, ιδιωτικές εκτάσεις στην θέση “Σχοινιάς”, προκειμένου ν’ ανεγερθεί η νέα πόλη της Κορίνθου. Για το ζήτημα αυτό προκλήθηκε γνωμοδότηση νομομαθών, οι οποίοι, με πλήρη και θεμελιωμένη γνωμάτευση απεφάνθησαν, ότι ήταν επιτροπομένη η απαλλοτρίωση μόνο αν πρόκειται να οικο¬δομηθούν δημόσια καταστήματα ή αν πρόκειται να καταλάβουν “αι οδοί και αι πλατείαι της πόλεως, δηλαδή καθ’ όσον αι γαίαι αυταί πρόκειται να χρησιμεύσουν δια δημοσίους σκοπούς και προς ικανοποίησιν δημοσίων αναγκών”, διαφορετικά δεν επιτρέπεται να απαλλοτριωθούν ιδιωτικές εκτάσεις για να δοθούν μετέπειτα σε άλλους ιδιώτες, προς ευκολία του συνοικισμού της πόλεως. “Ευεργετικός και φιλάνθρωπος γίνεται τις μόνον, δια των ιδίων μέσων”. Τη γνωμοδότηση αυτή υπογράφουν οι Παύλος Καλλιγάς, Μ. Ποτλής, πρώην υπουργός Δικαιοσύνης, Σ. Πήλικας, καθηγητής Νομικής ομοίως, Διομήδης Κυριακού καθηγητής του Συνταγματικού Δικαίου και Π.Ν. Παυλόπουλος.
Ο I. Α. Πολυχρονιάδης δέχθηκε τη γνωμοδότηση και ζήτησε να κάνει και το κράτος το ίδιο, πρόσθεσε δε ότι, με τον τρόπο αυτόν, “ούτε ο ίδιος πλουτεί, ούτε το δημόσιον ζημιούται”, άλλο αν, όπως είπε, σχεδόν προφητικά, “μεθ’ ένα ή ήμισυ αιώνα η περί ης ο λόγος ιδιοκτησία μου δια της επεκτάσεως της πόλεως, μεταβληθή εις οικόπεδα (…) τούθ’ όπερ θέλει είναι μικρόν ή μεγάλον όφελος της τύχης δια τους απογόνους μου”.
Ο I. Α. Πολυχρονιάδης μετά τετραετία, πολιτεύθηκε στην Κορινθία.
Ο νόμος “περί συνοικισμού Κορινθίων” όριζε, ότι παραχωρείται, πρωταρχικά, σε κάθε σεισμοπαθή, Κορίνθου και Εξαμιλίων, που θα μετοίκιζε στην παράλια θέση “Σχοινιάς” του Κορινθιακού κόλπου, ένα οικόπεδο ίσου εμβαδού με το οικόπεδο του, που εγκατέλειπε στην Παλαιά Κόρινθο ή στα Εξαμίλια, μαζί με τους συνεχόμενους κήπους. Το οικόπεδο που αποκτούσε ο σεισμοπαθής δεν μπορούσε να υπερβαίνει τους 2.000 τετραγωνικούς βασιλικούς πήχεις, ούτε να είναι μικρότερο των 500 τ.β. πήχεων. Οι δικαιούχοι σεισμόπληκτοι ήσαν συνολικά 351, το πλείστον οικογενειάρχες.
Εκτός από τα οικόπεδα που έλαβαν οι σεισμόπληκτοι, εισέπραξαν και από ιδιωτικές εισφορές και από το κράτος, ποσά που τους διανεμήθηκαν με βάση το από 10.11.1858 Β.Δ. Έτσι, οι μεν 351 σεισμοπαθείς Παλαιάς Κορίνθου και Εξαμιλίων, έλαβαν και χρηματικό βοήθημα (μετά την αφαίρεση της αξίας του υλικού της κατεστραμμένης οικοδομής τους, το οποίο υλικό μπορούσαν να μεταφέρουν στη Νέα Κόρινθο, όπου εγκαθίσταντο), οι δε σεισμοπαθείς από τα γύρω χωριά, έλαβαν μόνο την αναγκαία δαπάνη για την επισκευή των σπιτιών τους.
Τον αναλογισμό του όλου ποσού του βοηθήματος έκανε ο υπουργός των Εσωτερικών Κ. Προβελέγγιος, με βάση πίνακα δικαιούχων. Στους 351 σεισμοπαθείς Παλαιάς Κορίνθου και Εξαμιλίων, που έλαβαν οικόπεδα στη Νέα Κόρινθο για να τα οικοδομήσουν, το ποσό του βοηθήματος δόθηκε σε τρεις δόσεις κατόπιν πιστοποιήσεως της δημοτικής αρχής και τη βεβαίωση του αρμοδίου μηχανικού ότι, προχωρούσαν οι οικοδομικές εργασίες, στους άλλους δε δικαιούχους, για την αποκατάσταση των ζημιών των σπιτιών τους, εφάπαξ.
Τα ποσά χορηγήθηκαν με γραμμάτια πιστωτικά από επιτροπή, συγκειμένη από τον Έπαρχο, τον έφορο και τον ταμία της Κορινθίας. Ο διανεμητικός πίνακας που επικύρωσε ο υπουργός των Εσωτερικών στις 13.12.1858, περιελάμβανε αφ’ ενός το συνολικό ποσό των δραχμών 333.007,59, για τα διανεμόμενα βοηθήματα και αφ’ ετέρου το ολικό ποσό των δραχμών 1.110.236,32, για τις ζημιές, για κάθε δικαιούχο, ποσά κατ’ αναλογία, προσωρινώς, 29,99 προς 100 των ζημιών.
Ως προς τα οικόπεδα: Το σχέδιο πόλεως της Νέας Κορίνθου, είχε χωρίσει την περιοχή “Σχοινιάς” (δημόσια κατά το πλείστον και ελάχιστα ιδιωτική), σε υπερεκατό οικοδομικά τετράγωνα, συνολικής εκτάσεως 842.037 τετραγωνικών βασιλικών πήχεων.
Και από αυτή την έκταση, μέρος 385.944 τετρ. Βασ. Πήχεων ( τετρ. μέτρων), ορίσθηκε να διανεμηθεί στους σεισμοπαθείς, η υπόλοιπη δε γη στους μη σεισμοπαθείς, Κορινθίους ή όχι.
Πιο συγκεκριμένα:
Α) Από την έκταση των 385.944 τετρ. Βασ. Πήχεων ( τετρ. μέτρων),, οικόπεδα έλαβον μόνο οι 351 σεισμόπληκτοι Παλαιάς Κορίνθου, Εξαμιλίων και γύρω χωριών, καθώς και ελάχιστοι από άλλες πόλεις, επιπλέον δε και ο δήμος Κορίνθου, για διάνοιξη πλατειών και δρόμων, ανέγερση δημοσίων καταστημάτων κλπ., κατασκευή δημοτικής αγοράς και άλλα.
Β) Η υπόλοιπη έκταση των 436.093 τετρ. Βασ. Πήχεων, διατέθηκε, σύμφωνα με το νόμο και με σειρά προτεραιότητας σε μη σεισμοπαθείς, Κορίνθιους ή όχι, που επρόκειτο, με δήλωση και αίτηση τους, να “συνοικισθούν” στη Νέα Κόρινθο.
Οι κληρωθέντες σχετικά, ήσαν 2.154. Εξ αυτών, 653 ήσαν Κορίνθιοι, μη σεισμοπαθείς, κάτοικοι της ευρύτερης περιοχής του δήμου Κορίνθου και από άλλα μέρη της Κορινθίας και οι υπόλοιποι κάτοικοι διαφόρων μερών της Ελλάδος και του εξωτερικού.
Η διαδικασία παραχωρήσεως δωρεάν των οικοπέδων, κατά τον τρόπο αυτόν, ίσχυε για πέντε χρόνια.
Τα μισά οικόπεδα, που ήσαν στην παραλιακή γραμμή, καθώς και τα οικόπεδα, που ήσαν από τη μία πλευρά της πλατείας (όπου σήμερα ο δημοτικός κήπος) επί της οποίας σχηματίσθηκε η δημοτική αγορά, εκποιήθηκαν, το δε αντίτιμο τους, χρησίμευσε για την κατασκευή δημοτικών καταστημάτων και “δημοφιλών έργων”. Για την κατασκευή του λιμανιού της Κορίνθου, τα έξοδα προκαταβλήθηκαν από το δημόσιο.
Τα ιδιόκτητα οικόπεδα, που βρέθηκαν μέσα στο σχέδιο της πόλεως “Συνοικισμού Κορινθίων”, μετά από ανταλλαγή με κρατικά και χορήγηση στους ιδιοκτήτες αυτοτελούς οικοπέδου μέχρι 2.000 το πολύ, τετρ. Β. πήχεων, διατέθηκαν για δημοτικές ανάγκες όπως φαίνεται και από το εγκεκριμένο πολεοδομικό σχέδιο (σχεδιάγραμμα) της πόλεως Κορίνθου.